.jpg)
KHU LƯU NIỆM KHÁNG CHIẾN HÒN TÀU - ĐÈO LE
Căn cứ Đặc Khu ủy Quảng Đà thuộc dãy núi Hòn Tàu được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 2012 (bao gồm xã Quế Hiệp thuộc huyện Quế Sơn và xã Duy Sơn thuộc huyện Duy Xuyên). Đó là khu vực trọng yếu mà Đặc Khu ủy Quảng Đà chọn làm nơi chỉ đạo tác chiến, trú quân, huấn luyện từ năm 1967 – 1975. Trong kháng chiến, Hòn Tàu còn là địa bàn hoạt động của Xứ ủy Trung kỳ, Khu ủy V, Tỉnh ủy Quảng Nam, Huyện ủy Quế Sơn nên còn gọi Đặc khu Hòn Tàu.
Ảnh Nhành cỏ non
Hòn Tàu thuộc tỉnh Quảng Nam, cách thành phố Đà Nẵng 40km về hướng Đông Bắc, nằm giáp ranh giữa các huyện Quế Sơn, Nông Sơn và Duy Xuyên, có độ cao 953 m so mặt nước biển, diện tích khoảng 100km2. Hòn Tàu thuộc dãy núi Đông Trường Sơn bị cắt ngang bởi sông Thu Bồn, bắt nguồn từ núi Ngọc Linh uốn khúc trườn qua huyện Nông Sơn và Duy Xuyên trước khi đổ ra biển. Chân Hòn Tàu trải dài từ các xã Quế Phong Quế Long, Quế Hiệp và Duy Sơn.
Ảnh Nhành cỏ non
Đứng trên đỉnh một ngọn núi Hòn Tàu phóng tầm nhìn về hướng Đông thấy màu xanh bao la của biển, thấp thoáng xa xa đảo Cù Lao Chàm như một thủy vật khổng lồ nhô lên mặt nước; những khu dân cư với nhà ngói đỏ, mái tôn trắng xoá, những con đường quốc lộ, tỉnh lộ ngoằn ngoèo uốn lượn qua những cánh đồng, làng mạc của vùng duyên hải, đồng bằng trù phú. Nhìn về hướng Bắc, thành phố Đà Nẵng tráng lệ; phía Tây và Nam là địa bàn huyện Đại Lộc, Nam Giang, Hiệp Đức trùng điệp với núi đồi, những dòng nước trong xanh, những làng quê hiền hoà.
Ảnh Nhành cỏ non
Hòn Tàu có những ngọn núi gắn với truyền thuyết dân gian từ ngàn xưa. Núi Chúa (Quế Lộc) mang màu sắc thần thoại “Ngọn lửa xanh”: cứ đến độ tháng Tư vào một đêm trăng sáng từ hướng núi Ngang phát ra tiếng nổ lớn, một vệt sáng xanh bay vút lên về phía Núi Chúa, người ta gọi đó là lúc “Bà về Đền”. Xung quanh Hòn Đền với nhiều câu chuyện huyễn hoặc, thần bí: dẫu không ai trồng, ai chăm nhưng nơi đây vẫn có nhiều loại cây trái, vào những đêm trăng còn nghe văng vẳng tiếng hát ru, tiếng người râm ran cười nói. Hòn Quắp với câu chuyện tay phù thủy Cao Biền (Trung Quốc), đã kẻ những đường son ngang dọc trên nóc tảng đá để yểm long mạch không cho người dân Nam nổi dậy chống Tàu. Và rồi nhiều câu chuyện thần bí khác nữa về những ngọn đồi, hang động, dòng suối ở Hòn Tàu.
Ảnh Nhành cỏ non
Vì sự phong phú, đa dạng về nguồn tài nguyên cây rừng, động vật, thực vật, thảo dược…nên con người từ khi đến khai cơ lập nghiệp tại vùng thung lũng Quế Sơn đã biết dựa vào Hòn Tàu để khai thác nguồn sống. Vì lợi thế về địa hình, hang động, suối nước mà những năm đầu kháng chiến chống Pháp, vùng chân Hòn Tàu được chọn làm căn cứ kháng chiến Tân Tỉnh của Nghĩa hội Cần Vương do Hội chủ Nguyễn Duy Hiệu lãnh đạo.
Ảnh Nhành cỏ non
Với cách bố trí phòng thủ nghiêm ngặt, địa thế hiểm trở, được quần chúng nhân dân hết lòng ủng hộ, căn cứ Tân Tỉnh đã đứng vững trước sức tấn công của thực dân Pháp và càng đặc biệt hơn, từ nơi đây nghĩa quân từng bước lớn mạnh, nhiều lần tổ chức các cuộc tiến công ra ngoài khu căn cứ thu được những thắng lợi đáng kể. Trong những năm dài kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, Hòn Tàu là nơi trú quân, chỉ huy, huấn luyện, học tập của bộ đội; nơi làm việc, hội họp của các cơ quan lãnh đạo của Xứ ủy Trung kỳ, Khu ủy V, Tỉnh ủy Quảng Nam, Quảng Đà và huyện Quế Sơn.
Ảnh Nhành cỏ non
Hòn Tàu giấu mình biết bao con suối nhỏ hợp dòng thành những con nước lớn đổ về xuôi cho ta chặn dòng làm thủy điện, thủy lợi phục vụ đời sống như các công trình thủy điện Duy Sơn 2 (Duy Xuyên), công trình thủy lợi Hồ Giang (Quế Long), Suối Tiên, Vũng Tôm (Quế Hiệp)…Những con suối, những dòng thác đổ nước từ trên cao tung bọt trắng xoá ngày đêm, tạo nên cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ như Suối Tiên, Thác Bà, Suối Lớn (Quế Hiệp), Nước Mát – Đèo Le (Quế Long) đã đi vào huyền thoại và đã thành những điểm du lịch hấp dẫn đối với du khách hôm nay.
Ảnh Nhành cỏ non
Hòn Tàu ẩn chứa nhiều hang động gắn liền với lịch sử đấu tranh của nhân dân địa phương, của những đơn vị bộ đội thời kháng chiến. Hang Mũi Thuyền (Quế Hiệp) nhiều ngõ ngách hiểm trở ăn sâu vào lòng núi đá, từng là nơi nghỉ chân của cả một tiểu đoàn bộ đội. Hang Trầm Xác Máu (Quế Long) từng là nơi làm việc, sinh hoạt, hội họp của nhiều cơ quan Huyện ủy Quế Sơn trong thời gian dài.
Ảnh Nhành cỏ non
Từ hang Bà Trinh, đến hang Bà Sử, qua hang Ông Lân, trú Bà Sáu (Quế Long), tiếp đường xuống hang Mũi Thuyền, lên hang Bà Gành, rừng Cấm Miếu, Nghi Sơn, hang Cây Xoài, hang Đồng Lùng rồi đổ xuống vùng Đông của huyện Quế Sơn và vùng Tây của huyện Duy Xuyên, là những nơi làm việc, sinh hoạt, nơi nghỉ chân, tránh trú bom đạn trên đường công tác của cán bộ, chiến sĩ. Những con đèo như đèo Le, Đá Trắng, Cây Trao, Đòn Gánh, Dốc Lếch... tuy khá hiểm trở, đầy bom mìn và thường bị địch phục kích nhưng là hành lang giao thông huyết mạch, là một đoạn “đường dây” đã làm nên nhiều chiến tích vẻ vang thời chống Mỹ.
Ảnh Nhành cỏ non
Hòn Tàu còn che giấu cho cách mạng biết bao kho tàng, trạm xá quân dân y, nhà in, các cơ quan Đảng, chính quyền, đoàn thể, sở chỉ huy, các điểm nghỉ chân của bộ đội, các trại huấn luyện, học tập. Để rồi từ đây những kế hoạch tác chiến được luận bàn, đưa ra mặt trận những cán bộ lãnh đạo, chỉ huy sau những đợt chỉnh huấn. Nơi Đặc Khu ủy Quảng Đà từng phát ra những kế hoạch tấn công Xuân Mậu Thân – 1968, chiến dịch tiến công chiến lược năm 1972, cuộc tổng tấn công và nổi dậy giải phóng Đà Nẵng năm 1975.
Ảnh Nhành cỏ non
Quân, dân ta đã biết dựa vào Hòn Tàu để chiến đấu, học tập, công tác, cất giữ lương thực, thực phẩm phục vụ kháng chiến, cứu chữa thương bệnh binh. Mỹ - ngụy từng biết nơi đây là vùng căn cứ “Việt cộng” nên tăng cường càn quét, thả biệt kích, rải thảm B52, thả bom tọa độ B57, dội bom phản lực, bắn đạn pháo từ Núi Quế, Tuần Dưỡng, Hạm đội...băm nát từng mảng rừng, gây loang lổ trên từng vách đá, hang động. Hòn Tàu hứng chịu biết bao đợt mưa bom, đạn pháo của quân thù, nhưng vẫn cất giấu, che chắn an toàn về người và tài sản cho cách mạng. Dưới triền chân Hòn Tàu từng diễn ra các trận đánh ác liệt giữa ta và địch như Động Mông – Đá Hàm, Hòn Chiêng, Bàng Thùng, Đồng Cỏ, Đồng Tràm... Với lợi thế của Hòn Tàu, mà ta thì rõ từng lối đi, dòng suối, ngọn đồi nên đã gây cho địch nhiều trận tổn thất nặng nề, nơi chôn vùi biết bao thây xác quân thù. Hòn Tàu đúng là “Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù”.
Ảnh Nhành cỏ non
Hòn Tàu ghi dấu nhiều địa danh đi vào lịch sử thời chống Pháp, như Chiến khu Hoàng Văn Thụ thành lập năm 1947 trải dài từ Đèo Le đến Đá Ngang – Hòn Kẽm (Nông Sơn), Chiến khu Ba Nghi (Quế Hiệp), Rừng Chiến Khu (Nghi Thượng), Đường Quốc Phòng (từ cầu Chợ Đụn đến đèo Đá Trắng). Rừng Cấm Miếu và làng Nghi Sơn - nơi ông Võ Toàn (tức Chủ tịch nước Võ Chí Công sau nầy) từng ở hoạt động, nơi Tỉnh ủy Quảng Nam ra được tờ báo Độc Lập đầu tiên.
Ảnh Nhành cỏ non
Hòn Tàu và vùng chân Hòn Tàu từng diễn ra các sự kiện lịch sử đáng nhớ về các lần Đại hội Đảng bộ huyện (Đại hội II năm 1947 tại Lộc Đại; Đại hội IV năm 1949 tại Tây Viên (Quế Lộc), Đại hội VIII năm 1964 tại Ao Vuông (Lộc Đại); Đại hội XI năm 1969 tại hang Xác Máu (Quế Long); Đại hội XII năm 1971 tại hang Đá Đen (Quế Phong) và Đại hội đại biểu nhân dân đầu tiên bầu ra Ủy ban nhân dân cách mạng huyện năm 1968 tại Lộc Đại (Quế Hiệp).
Ảnh Nhành cỏ non
Với di tích lịch sử, trên địa bàn huyện Quế Sơn có rất nhiều điểm ghi dấu ấn như Hòn Chiêng, Cấm Dơi, Núi Quế, Mộc Bài...Nhưng riêng với Hòn Tàu lại có vị trí và ý nghĩa vô cùng to lớn. Hòn Tàu còn mãi với thời gian, rừng cây sẽ càng xanh tốt sau bao năm chiến tranh tàn phá, dòng suối trong mát cứ rì rầm đổ về xuôi. Con người sẽ còn gắn bó với Hòn Tàu nhiều hơn, sẽ khám phá chiêm ngưỡng vẻ đẹp và nét hùng vĩ của Hòn Tàu như một đặc ân của tạo hóa.
Ảnh Nhành cỏ non
Thế hệ hôm nay và mai sau phải biết trân trọng, bảo vệ, bảo tồn và phát huy những giá trị lịch sử - văn hóa của Hòn Tàu. Giữ gìn, nâng niu những điểm di tích để giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng cho thế hệ trẻ và gắn với khai thác điểm đến hấp dẫn cho khách du lịch muốn tìm đến Hòn Tàu, một ngôi nhà thiên tạo, một dãy núi kỳ vĩ, bí hiểm và đặc biệt sinh động của một thời lịch sử.
Ảnh Nhành cỏ non
Theo Ban Biên Tập QS
21/02/2023
