.jpg)
TIẾNG THỞ DÀI TRONG ĐÊM
TG: Huỳnh Văn Thống
Giữa đêm sâu nghe tiếng thở dài
mẹ vặn vẹo qua cái thời xa lăng lắc
có nhốt mình giữa lòng bàn tay nắm chặt
bởi không con
mẹ san sớt nửa tình chồng.
Tiếng thở dài
Nặng cả đêm đông
Phả vào mái nhà tranh
ấm nồng
trầu cau hờn tủi
Phận đời may rủi
lẻ duyên
góa bụa
đa cùng.
Tiếng thở dài lăn về phía con
bổng tắt.
Mẹ cười cheo leo
Con hồn nhiên đến không thấy gập ghềnh.
Tiếng thở dài
chạy dọc đời lận đận
vai gầy
quảy gánh buồn thương
không sinh con vẫn thao thức đêm trường
chờ nghe một tiếng khóc
gánh tình chồng đi qua đời nặng nhọc
hoang hoác cõi lòng
vẫn bên chị đợi bên em.
Tiếng thở dài trong đêm
dài như đêm
xao xác một đời
thắt thẻo một đời
Mẹ mang hết buồn vui vĩnh viễn đi về bên ấy
tiếng thở trọn đời xao xác mãi bên con.
***
Lời bình:
Huỳnh Văn Thống - một người con của đất Quế Sơn, anh là nhà giáo được bao nhiêu thế hệ học trò của trường Trung học phổ thông Nông Sơn và trường Trung học phổ thông Quế Sơn kính mến. Anh thuộc lớp đàn anh của tôi, nhưng tôi và anh có nhiều kỷ niệm một thời trai trẻ, rất lâu rồi hai anh em mới có một đêm "ôn cố tri tân" vào dịp những ngày cuối năm 2022, để gợi lại những kỷ niệm một thời "chiều về tiếc ngẩn tiếc ngơ/ ai đi cuối lối ta mờ mắt trông"…và anh lấy tặng tôi tập thơ "Hợp âm" của bốn tác giả : Nguyễn Tấn Ái, Nguyễn Mậu Hùng Kiệt, Đinh Đức Dược và Huỳnh Văn Thống, họ đều là những người con của quê tôi, bốn tác giả thì có ba thầy giáo và một thầy thuốc. Khi cầm tập thơ trên tay tôi đã hứa sẽ viết tặng anh một bài. Tập "Hợp âm" có 20 bài của anh, trong đó " Tiếng thở dài trong đêm" là bài thơ tôi tâm đắc nhất, một bài thơ anh viết về người mẹ lớn của mình. Cuộc đời anh có hai người mẹ đáng kính, đáng yêu và có lẽ người mẹ không mang nặng đẻ đau nhưng có công nuôi dưỡng đã dành tình cảm cho anh không khác gì người mẹ máu mủ đã sinh ra anh, bà chăm sóc anh từ tấm bé nên sự gần gủi và tình cảm của anh với mẹ lớn có phần sâu nặng không kém, hơn nữa cuộc đời của mẹ có nỗi khổ riêng đã thẩm thấu và rung cảm trái tim một thầy giáo dạy văn hiền lành chất phát như anh . Anh tâm sự với tôi: "cả hai mẹ, công sinh công dưỡng anh đều tôn kính, vì từ nhỏ đã được hai mẹ bầu sữa vắt cơm nuôi nấng. Nhưng lớn lên một chút anh được sống với mẹ lớn nhiều hơn, đêm đêm ngủ cạnh mẹ nghe hơi trầu phả ra nồng ấm cùng tiếng thở dài hằng đêm trở thành một ám ảnh thiêng liêng".
“Mười thương bởi tiếng thở dài
Ngủ ba canh dở còn hai canh buồn"
Trong cuộc đời ai cũng có những buồn vui riêng, ai cũng có lúc mệt mỏi, chán chường, cũng có lúc thở dài để thoát ra những nỗi ưu phiền u ám để rồi nhẹ nhàng buông bỏ tìm cho mình một lối thoát hay một sự sống mới tươi tắn, đẹp đẽ hơn… " Tiếng thở dài trong đêm" của Huỳnh Văn Thống là một bài thơ viết về cuộc đời của người mẹ đáng kính của mình. Cũng như bao người mẹ khác, cũng tần tảo, chịu thương, chịu khó hy sinh cả cuộc đời cho chồng, cho con, nhưng người mẹ trong " Tiếng thở dài trong đêm" không được hạnh phúc trọn vẹn như nhiều người, cuộc đời của mẹ éo le bất hạnh, bởi là một người phụ nữ phải "san sẻ nửa tình chồng", người phụ nữ chưa một lần mang nặng đẻ đau, chưa một lần trời ban cho thiên chức ấy.
Giữa đêm sâu nghe tiếng thở dài
mẹ vặn vẹo qua cái thời xa lăng lắc
có nhốt mình giữa lòng bàn tay nắm chặt
bởi không con
mẹ san sớt nửa tình chồng.
Mở đầu bài thơ, tác giả đã mô tả cho chúng ta những âm thanh buồn được phát ra từ người mẹ trong đêm thanh vắng, đó là sự day dứt không nguôi của đời người, những trăn trở về quá khứ đau khổ đi qua cuộc đời mình . Phận đàn bà trong xã hội ngày xưa, đã luôn bị những tư tưởng, định kiến khắt khe của xã hội phong kiến trói chặt. Vì vậy người mẹ trong " Tiếng thở dài trong đêm" cũng không nằm ngoài những cương tỏa đó.
Tiếng thở dài nặng cả đêm đông
Phả vào mái nhà tranh
ấm nồng
trầu cau hờn tủi
Phận đời may rủi
lẻ duyên
góa bụa
đa cùng.
Khổ thơ thứ hai, tác giả đã cho ta thấy tiếng thở dài dai dẳng, nặng nề hằng đêm từ mùa đông này đến mùa đông khác, tiếng thở dài của một người đàn bà góa bụa, cô đơn, buồn lẻ…một người đàn bà đã trải nhiều đắng cay của cuộc đời. Là phụ nữ ai cũng mong muốn có một cuộc sống hạnh phúc, có một người chồng hết mực thương yêu vun đắp mái ấm gia đình, có được cuộc sống nồng ấm ân ái riêng tư của đôi vợ chồng trẻ và sự chăm sóc ần cần cho nhau, cùng nắm tay đi hết cuộc đời. Hình ảnh " trầu cau hờn tủi" đã cho thấy mẹ không được "đời" ban phúc ấy, trầu cau là biểu tượng thiêng liêng về lòng chung thủy của cặp vợ chồng trẻ, nó mang ý nghĩa chúc phúc cho các cặp đôi mãi mãi yêu thương , bền chặt với nhau. Nhưng đối với mẹ cuộc đời đã đùa giỡn với số phận, vừa không con vừa san sẻ tình duyên, rồi lại sớm góa bụa một mình cô đơn, chông chênh giữa sóng gió cuộc đời.
Tiếng thở dài lăn về phía con
bổng tắt.
Mẹ cười cheo leo
Con hồn nhiên đến không thấy gập ghềnh.
Cuộc đời của mẹ từ đây chỉ còn những đứa con (dù không đứt ruột đẻ ra) là chỗ dựa tinh thần, là niềm vui để mẹ nén những nỗi đau, buồn tủi vào trong, tiếp tục sống quãng đời còn lại. Là mẹ, ai cũng mong muốn con của mình vui vẻ, hồn nhiên, hạnh phúc nên người mẹ nào cũng cố giấu con những nỗi buồn, những chuyện không vui trong cuộc sống, nhiều khi đôi mắt mẹ đỏ hoe vì những giọt nước mắt giàn giụa nhưng trước mặt con thì đấy chỉ là "hạt bụi bay vào mắt mẹ"…
Tiếng thở dài
chạy dọc đời lận đận
vai gầy
quảy gánh buồn thương
không sinh con vẫn thao thức đêm trường
chờ nghe một tiếng khóc
gánh tình chồng đi qua đời nặng nhọc
hoang hoác cõi lòng
vẫn bên chị đợi bên em.
Khổ thơ thứ tư tác giả đã khắc họa một khía cạnh khác về người mẹ, khía cạnh đạo đức của người phụ nữ Việt Nam, đó là hình ảnh một phụ nữ thôn quê gầy gò nhỏ bé gánh trên vai những nỗi lo toan, vất vả đời thường. Một hình ảnh rất lạ, rất hiếm ở đây là một người đàn bà dẫu không mang nặng đẻ đau nhưng vẫn chờ mong những tiếng oa oa chào đời của con trẻ, chờ mong những phút giây của thiên chức làm mẹ, một hình ảnh cao cả, một tấm lòng rộng lượng, bao dung của người phụ nữ Việt nam sẵn sàng thấu hiểu, sẵn sàng chia sẻ vì hạnh phúc của đại gia đình.
Tiếng thở dài trong đêm
dài như đêm
xao xác một đời
thắt thẻo một đời
Mẹ mang hết buồn vui vĩnh viễn đi về bên ấy
tiếng thở trọn đời xao xác mãi bên con.
Khổ thơ cuối một lần nữa tác giả cho ta thấy "Tiếng thở dài trong đêm" nó dài đến chừng nào! Về phương diện sinh học, đó chỉ là một hơi thở được lấy thêm chút hơi và thở ra bằng sự thả lỏng của lồng ngực, nhưng ở đây nó là cả một tâm tư không muốn níu giữ những gánh nặng trong lòng; đôi khi là sự quá tải của đôi vai gồng gánh, sức nặng như quả tạ đang đè nén con tim đến mức hơi thở buông ra không thể kìm nén được; nó như một sợi dây mềm cứ kéo dài ra mãi…dài như đêm đông, từ đêm này qua đêm khác cứ xao xác, thắt thẻo một đời, đến khi mẹ đã đi về với tổ tiên, nhưng tiếng thở dài của mẹ vẫn theo mãi bên con, xao động tâm hồn con một đời nhớ mẹ!
"Tiếng thở dài trong đêm" là bài thơ mà tác giả Huỳnh Văn Thống viết tặng cho người mẹ từng có công dưỡng dục tôn kính của anh; bài thơ viết theo thể tự do với nhịp điệu, thanh âm lúc nhanh lúc chậm, lúc bổng lúc trầm gieo vào lòng người những cảm xúc buồn thương khó tả, một tình cảm của người con dành cho mẹ với sự tiếc thương, nhung nhớ vô bờ bến…!
Về khía cạnh văn học, theo tôi bài thơ đã lột tả một thân phận của người phụ nữ xưa, bên cạnh đó bài thơ cũng giúp cho thế hệ trẻ nhận ra những phẩm hạnh tốt đẹp của người phụ nữ Việt Nam, góp phần xây dựng, gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc.
Đà Nẵng, tháng 1/2023
TG: Trần Thắng Đông
TG Huỳnh Văn Thống (bên trái)& TG Trần Thắng Đông(bên phải)
*Cám ơn bộ đôi tác giả đã gởi bài về Blogquangnam
